Ana sayfa Demans Demans Nedir ?

Demans Nedir ?

0
Demans Nedir ?
demans_nedir

Latince zihin anlamına gelen “mens” kelimesinden türemiş olan demans zihnin yitirilmesi anlamına gelmektedir3 . Demans, kronik ve genellikle ilerleyici olarak bellek ve entellektüel kapasitenin azalması ile bellek, konuşma, algılama, hesaplama, yargılama, soyut düşünme ve problem çözme gibi bilişsel işlevlerden en az ikisinde bozukluk olması ile karakterize bir tablodur. Bilişsel işlevlerde bozukluğa bağlı olarak bireyin günlük yaşam aktivitelerinde kısıtlama, sosyal ve mesleki yaşantısında bozukluk oluşmaktadır1,2,4 . Klinik olarak demans tanısının konabilmesi için hastanın zihinsel fonksiyonlarında sonradan oluşan bozulma, bellek, dikkat, dil gibi kazanılmış zihinsel işlevlerde birden fazla kaybın olması ve günlük yaşam aktivitelerinde bozulma meydana gelmesi beklenmektedir5 . Demans aylar-yıllar süren sinsi başlangıcı ve ilerleyici gidişi ile deliryum tablosundan6 ; gün içinde günlük hayatı etkilemeyen ve ilerleyici olmayan yaşa bağlı basit unutkanlıklar, depresyon ve hafif bilişsel bozukluklardan ayırt edilmelidir7 . Demans tanısında kullanılan Amerikan Psikiyatri Birliği DSM-IV tanı kriterlerine göre demans kriterleri aşağıda yer aldığı gibidir4,5.

1. Bellek bozukluğu ve aşağıdakilerden en az bir tanesini içeren, birden çok bilişsel alanda bozukluk a. Afazi (Lisan bozukluğu) b. Agnozi (Duyu işlevlerinde bozukluk olmamasına karşın nesneleri tanıyamama ya da tanımlayamama) c. Apraksi (Motor işlevlerde bozukluk olmamasına karşın motor etkinlikleri yerine getirememe) d. Yönetsel işlevlerde bozukluk (Planlama, organize etme, sıraya koyma, soyutlama) 2. Bilişsel bozukluğunun a. Mesleki ve sosyal işlevleri etkileyecek düzeyde olması b. Daha önceden var olan daha yüksek bir işlev düzeyinden düşüşe yol açması 3. Deliryum varlığında demans tanısı konulmaması 4. Genel tıbbi bir bozukluğa, toksine maruz kalmaya, madde kötüye kullanımına ya da ikisinin kombinasyonuna bağlanması

Demans hastalığı dejeneratif, vasküler, travmatik, demiyelinizan, neoplastik, infeksiyöz, inflamatuvar, sistemik ve toksik nedenler olmak üzere çeşitli nedenler sonucu ortaya çıkmaktadır. Demanslar etiyolojilerine, lokalizasyonlarına ve klinik özelliklerine göre sınıflandırılabilirler4,5. Demans hastalığı etiyolojisine göre primer ve sekonder olmak üzere sınıflandırılmaktadır8 . Primer demanslar merkezi sinir sisteminin nörodejeneratif hastalıkları olan Alzheimer hastalığı, Diffüz Lewy cisim hastalığı, fronto-temporal demans, motor bozuklukla olan demans, çeşitli pediatrik demans ve ender demanslar şeklinde sınıflandırılmaktadır4,8. Sekonder demanslar ise nörolojik ya da psikiyatrik bir hastalığın seyri sırasında demans oluşturan hastalıkları içermektedir. Bunlar vasküler demans, normal basınçlı hidrosefali, toksik-metabolik demanslar, infeksiyonlar, kafa içi yer kaplayıcı ve otoimmün-inflamatuar hastalıklardır4,8. Demans lokalizasyonuna göre yaygın olarak kabul görmemekle birlikte kortikal ve subkortikal demans olarak incelenebilmektedir. Kortikal demansta lezyonlar beyin korteksinde (gri cevherde), subkortikal demansta derindeki beyaz cevherdedir. Demans alt tiplerinin ayrımı klinik belirtiler ile yapılır. Alzheimer hastalığı gibi kortikal demanslarda ağır bellek bozukluğu ve semantik afazi ön plandadır; hasta akıcı konuşabilir, sorulara normal yanıt verebilir ve kendi ortamında aktivitesi normaldir. Huntington hastalığı gibi subkortikal demanslarda hasta çevreye karşı daha uyanıktır, cevap vermesi yavaşlamıştır, konuşması genelde akıcı değildir ve kompleks cümleler kurmakta zorlanır. Bellek bozukluğu daha hafiftir, semantik alanla ilgili daha az güçlük yaşar ve yönetici işlevlerde sorunlar vardır. Ayrıca motor bozukluklara subkortikal demanslarda sık olarak rastlanır9 . Demans oluşturan en sık nedenlerden biri %50-60 görülme sıklığı ile Alzheimer hastalığıdır. Alzheimer hastalığı ilk kez 1907 yılında bellek kaybı, konuşma yeteneğinin bozulması, paranoid belirtiler ve delüzyonlar ile tanımlanmıştır ve nöropatolojisinde nörofibriler yumaklar ve senil plaklar yer almaktadır10. Korteks, limbik sistem ve hipokampusta oluşan nörodejenerasyon ile konuşma, oryantasyon, karar verme gibi bilişsel işlevler ve bellek, bilgi depolama işlevleri etkilenmektedir.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here